خبرگزاری مهر، گروه استانها: تبریز، شهری که قرنها در مسیر رفتوآمد، تجارت و پیوند شرق و غرب ایران قرار داشته، امروز با چالشی از جنس دیگری روبهروست؛ شهری با پیشینهای کهن و ساختاری شهری که در دورههای مختلف تاریخی، خود را با نیازهای زمانه تطبیق داده، اکنون زیر فشار رشد جمعیت، افزایش خودرو و تغییر الگوی سفر شهروندان قرار گرفته است.
تبریز به عنوان یکی از مهمترین مراکز تاریخی، اقتصادی و صنعتی شمالغرب ایران، همواره از جایگاه ویژهای در شبکه ارتباطی کشور برخوردار بوده است. همین موقعیت، در کنار توسعه شهری و تمرکز مراکز خدماتی، تجاری و صنعتی، موجب شده است روزانه حجم قابل توجهی از سفرهای درونشهری و پیرامونی در این کلانشهر شکل بگیرد؛ سفرهایی که بخش مهمی از آنها همچنان با خودرو انجام میشود.
اما مسئله ترافیک تبریز صرفاً به تعداد خودروها یا ظرفیت خیابانها محدود نمیشود. چگونگی توسعه شهر، محل استقرار کاربریهای مهم، سهم حملونقل عمومی، الگوی سفر شهروندان و حتی فرهنگ استفاده از خودرو، مجموعهای از عوامل بههمپیوسته را شکل دادهاند که مدیریت ترافیک را به مسئلهای چندبعدی تبدیل کرده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که آیا میتوان با افزایش مداوم ظرفیت معابر، پاسخگوی رشد روزافزون خودرو بود یا اینکه تبریز برای عبور از گرههای ترافیکی، نیازمند تغییر در نگاه و حرکت به سمت مدیریت یکپارچه حملونقل است؟
گفتوگوی خبرنگار مهر با شهروندان و بابک رضیمنش، مدیرکل دفتر فنی، امور عمرانی، حملونقل و ترافیک استانداری آذربایجان شرقی و محبوب عبداللهپور، مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز، تصویری از چالشهای امروز ترافیک تبریز و مسیرهای پیشرو برای مدیریت آن ارائه میدهد؛ از بازنگری در طرح جامع حملونقل و توسعه مدهای عمومی گرفته تا رشد تعداد خودروها، سفرهای پیرامونی، عارضهسنجی ترافیکی و ضرورت تغییر رویکرد از «خودرومحوری» به «شهروندمحوری».
مدیریت ترافیک تبریز نیازمند نگاه جامع و پرهیز از تصمیمهای مقطعی است
بابک رضیمنش در گفتوگو با خبرنگار مهر، با اشاره به اینکه ترافیک یکی از چالشهای مشترک کلانشهرهای جهان است، اظهار کرد: بخش قابل توجهی از مشکلات ترافیکی امروز شهرها نتیجه توسعه شهری مبتنی بر خودرو و غلبه نگاه خودرومحور در برنامهریزیهای شهری است.
وی افزود: بسیاری از کشورها با اتخاذ رویکردهای علمی و اجرای برنامههای جامع، توانستهاند آثار ناشی از ترافیک را کاهش دهند و یکی از نمونههای موفق در این زمینه، توسعه شهری مبتنی بر حملونقل عمومی یا TOD است که در برخی کشورها نتایج قابل توجهی در ساماندهی ترافیک داشته است.
ضرورت عبور از نگاههای مقطعی به ترافیک تبریز
مدیرکل دفتر فنی، امور عمرانی، حملونقل و ترافیک استانداری آذربایجان شرقی ادامه داد: در تبریز نیز یکی از نخستین اقدامات، بهروزرسانی و پیگیری «طرح جامع ترافیک و حملونقل تبریز» بود، چرا که تجربه نشان داده است نگاههای موردی و موضعی به مسائل ترافیکی، مشکل را به صورت ریشهای حل نمیکند.
رضیمنش گفت: زمانی که برای رفع یک گره ترافیکی تنها یک تقاطع یا خیابان مورد توجه قرار میگیرد، در بسیاری از موارد مشکل از نقطهای به نقطه دیگر منتقل میشود؛ بنابراین برای مدیریت پایدار ترافیک باید کل شبکه معابر، نحوه توزیع کاربریها، حملونقل عمومی و سایر عوامل مؤثر به صورت یکپارچه مورد بررسی قرار گیرد.
وی از انعقاد قراردادی به ارزش حدود ۲۰ میلیارد تومان با تیمی از متخصصان و مشاوران دانشگاه تربیت مدرس خبر داد و افزود: این تیم مطالعات جامع ترافیک تبریز را در سه مرحله انجام میدهد و هدف نهایی، دستیابی به مدلهای عملیاتی و قابل اجرا برای مدیریت هوشمند ترافیک در شهر است.
ساماندهی کاربریهای شهری با رویکرد ترافیکی
مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان شرقی با اشاره به نقش کاربریهای شهری در ایجاد و تشدید گرههای ترافیکی بیان کرد: تمرکز کاربریهای درمانی، آموزشی، مدارس غیرانتفاعی و برخی فعالیتهای مشابه، از جمله موضوعاتی است که در شورای ترافیک استان مورد بررسی و پیگیری قرار دارد.
وی ادامه داد: در حوزه درمان نیز با وجود اینکه قوانین موجود امکان فعالیتهای پزشکی در برخی ساختمانهای مسکونی، از جمله محدودههایی مانند خیابان ۱۷ شهریور را فراهم کرده است، ساماندهی تدریجی این مناطق در دستور کار قرار گرفته تا آثار ترافیکی ناشی از تمرکز این کاربریها کاهش یابد.
رضیمنش با بیان اینکه طرح جامع حملونقل تبریز طی ۶ تا ۷ ماه آینده نهایی میشود، گفت: انتظار میرود با نهایی شدن این طرح، نتایج مطالعات در تصمیمگیریهای ترافیکی و برنامهریزی برای مدیریت شیوههای مختلف حملونقل در شهر نمود عملی بیشتری پیدا کند.
۵۶ درصد سفرهای خودرویی تبریز تکسرنشین است
وی یکی از چالشهای مهم ترافیکی تبریز را سهم بالای خودروهای تکسرنشین دانست و اظهار کرد: در حال حاضر ۵۶ درصد رفتوآمدهای خودرویی در تبریز به صورت تکسرنشین انجام میشود که این موضوع نشان میدهد حل معضل ترافیک صرفاً با توسعه زیرساختها امکانپذیر نیست و در کنار اقدامات عمرانی، باید فرهنگ ترافیکی و الگوی سفر شهروندان نیز اصلاح شود.
مدیرکل دفتر فنی، امور عمرانی، حملونقل و ترافیک استانداری آذربایجان شرقی همچنین از تقویت الزام عارضهسنجی ترافیکی در پروژههای بزرگ شهری خبر داد و گفت: مجتمعهای تجاری بزرگ، مدارس، بیمارستانها، درمانگاهها و سایر پروژههای پرتردد باید پیش از اجرا از منظر آثار ترافیکی مورد بررسی قرار گیرند.
وی افزود: با اجرای این رویکرد، موضوعاتی مانند تأمین پارکینگ و نحوه کنترل ورودی و خروجی پروژهها با دقت بیشتری بررسی میشود و در پروژههای جدید، الزامات مربوط به این بخش نسبت به گذشته حدود ۲ تا ۲.۵ برابر دقیقتر شده است.
ضرورت هماهنگی شهرسازان و مهندسان ترافیک
رضیمنش با تأکید بر ضرورت ایجاد هماهنگی میان متخصصان حوزه شهرسازی و مهندسان ترافیک گفت: اگر ملاحظات ترافیکی از مرحله طراحی و جانمایی پروژهها مورد توجه قرار گیرد، میتوان از ایجاد بسیاری از مشکلات آینده جلوگیری کرد.
وی ادامه داد: این رویکرد باید به صورت تدریجی و ریشهای دنبال شود تا بتوان در افق ۱۰ تا ۱۵ ساله، ساختار ترافیکی شهر تبریز را به سمت شرایط مطلوبتر هدایت کرد.
خط ۴ تبریز؛ از تراموا تا پیشنهاد اجرای BRT
مدیرکل دفتر فنی، امور عمرانی، حملونقل و ترافیک استانداری آذربایجان شرقی در ادامه درباره آخرین وضعیت خط ۴ تبریز نیز اظهار کرد: مصوبه شورای عالی ترافیک کشور درباره خط ۴ تبریز مربوط به سالهای گذشته است و موضوع جدیدی محسوب نمیشود.
وی افزود: این خط در ابتدا به عنوان «تراموا» به تصویب رسیده بود، اما در سالهای گذشته شهرداری وقت به دلیل برخی مشکلات اجرایی در احداث تراموا، درخواست کرد این مسیر در قالب خط سوم BRT اجرا شود که این پیشنهاد در شورای ترافیک استان نیز به تصویب رسید.
رضیمنش ادامه داد: با فراهم شدن شرایط جدید و پیگیریهای انجامشده در استان، مطالعات خط ۴ بار دیگر بر مبنای مد حملونقلی تراموا در دستور کار قرار گرفته و اقدامات لازم برای پیگیری مصوبات مربوط به آن انجام شده است.
تراموا؛ گزینهای اقتصادی برای توسعه حملونقل عمومی تبریز
وی با بیان اینکه از نظر عرض مسیر و فضای مورد نیاز، زیرساخت مورد نیاز برای تراموا و BRT تفاوت چندانی با یکدیگر ندارد، گفت: تراموا با توجه به هزینه احداث، ظرفیت جابهجایی و شرایط خاص شهر تبریز میتواند یکی از گزینههای اقتصادی و قابل توجیه برای توسعه حملونقل عمومی باشد.
مدیرکل دفتر فنی استانداری آذربایجان شرقی خاطرنشان کرد: با توجه به محدودیت منابع مالی، اگر در گذشته برای خطوط یک، دو و سه تبریز نیز به جای سیستمهای بسیار پرهزینه قطار شهری زیرزمینی، از سیستمهای سبک ریلی مانند تراموا استفاده میشد، میتوانستیم با هزینه کمتر، بازدهی مناسبی در توسعه حملونقل عمومی ایجاد کنیم.
وی با اشاره به تجربه برخی کشورهای جهان در استفاده از سیستمهای حملونقل ریلی سبک اظهار کرد: تجربه کشورهای مختلف، از جمله ژاپن، نشان میدهد که تراموا و سیستمهای سبک ریلی در صورت طراحی و اجرای صحیح میتوانند نقش مؤثری در جابهجایی شهروندان داشته باشند و در برخی مسیرها جایگزین مناسبی برای پروژههای پرهزینه مترو باشند.
رضیمنش در پایان تأکید کرد: حل پایدار مسئله ترافیک تبریز نیازمند مجموعهای از اقدامات همزمان شامل تکمیل مطالعات جامع، توسعه حملونقل عمومی، اصلاح کاربریهای شهری، اجرای عارضهسنجی ترافیکی، ارتقای فرهنگ ترافیک و انتخاب مدهای حملونقلی متناسب با ظرفیت و منابع شهر است.
یک میلیون خودرو در تبریز؛ معابر شهر زیر بار تردد خودروها
محبوب عبداللهپور مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به رشد تعداد خودرو و حجم بالای ترددهای روزانه در این کلانشهر، گفت: بخش قابل توجهی از ظرفیت معابر تبریز توسط خودروهای کمسرنشین اشغال میشود و برای مدیریت ترافیک باید به جای تمرکز صرف بر جابهجایی خودروها، جابهجایی شهروندان در اولویت قرار گیرد.**
عبداللهپور افزود: بررسی الگوی سفرهای شهری تبریز نشان میدهد ۲۵ درصد سفرها به صورت پیاده، ۱۰ درصد با اتوبوس و مترو، ۱۰ درصد با تاکسی و ۲۵ درصد با تاکسیهای اینترنتی انجام میشود و بخش قابل توجهی از سفرها نیز با خودروهای شخصی صورت میگیرد.
وی افزود: هر پنج خودرو تنها هشت نفر را جابهجا میکنند و این مسئله نشان میدهد بخش قابل توجهی از فضای شبکه معابر برای خودروهایی مورد استفاده قرار میگیرد که سرنشینان محدودی دارند.
یک میلیون خودرو در برابر ظرفیت ۳۵۰ هزار دستگاهی معابر
مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز با اشاره به وضعیت ظرفیت شبکه معابر شهر گفت: ظرفیت معابر تبریز برای تردد حدود ۳۵۰ هزار خودرو بوده، اما اکنون تعداد خودروهای موجود در شهر از یک میلیون دستگاه فراتر رفته است.
عبداللهپور ادامه داد: این اختلاف میان ظرفیت طراحیشده شبکه و تعداد خودروهای موجود، فشار زیادی بر معابر وارد میکند و آثار آن بهویژه در ساعات اوج تردد به شکل افزایش تراکم و شکلگیری گرههای ترافیکی نمایان میشود.
افزایش خیابانها به تنهایی چاره ترافیک نیست
وی با تأکید بر اینکه توسعه معابر به تنهایی نمیتواند مشکل ترافیک را برطرف کند، گفت: سیاست حملونقل شهری نباید صرفاً بر افزایش فضای حرکت خودروها متمرکز باشد.
مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز تصریح کرد: «باید انسان را جابهجا کنیم، نه خودرو را» و نباید برای ایجاد مسیر بیشتر برای خودروها، از فضای سبز شهری کاسته و این فضاها را به آسفالت تبدیل کرد.
عبداللهپور رشد سالانه تعداد خودروها را یکی دیگر از عوامل مؤثر بر وضعیت ترافیکی تبریز عنوان کرد و گفت: سالانه حدود ۵۰ هزار خودروی جدید وارد ناوگان خودرویی شهر میشود، در حالی که تنها حدود یکهزار و ۲۰۰ خودرو از چرخه تردد خارج و اسقاط میشود.
وی افزود: تداوم این روند موجب افزایش سالانه تعداد خودروهای فعال در شهر و در نتیجه افزایش فشار بر شبکه معابر میشود.
تبریز روزانه پذیرای ۲۰۰ هزار خودروی ورودی است
مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز با اشاره به حجم تردد خودروهای ورودی و خروجی شهر اظهار کرد: روزانه حدود ۲۰۰ هزار خودرو وارد تبریز میشود و تقریباً به همین میزان نیز از شهر خارج میشود.
وی افزود: حدود یکسوم این حجم تردد از سمت غرب تبریز و محدوده صنایع مستقر در محور تبریز-آذرشهر انجام میشود.
عبداللهپور خاطرنشان کرد: این حجم از رفتوآمد نشان میدهد بخشی از بار ترافیکی تبریز ناشی از سفرهای پیرامونی و ارتباطات روزانه میان شهر و مناطق و شهرهای اطراف است.
۸۵ فوتی و حدود ۷۰۰ تصادف در روز
وی در ادامه با اشاره به ابعاد ایمنی ترافیک گفت: حدود ۹۰ درصد تصادفات ناشی از خطای انسانی است و از ابتدای سال تاکنون ۸۵ نفر در تبریز جان خود را بر اثر حوادث رانندگی از دست دادهاند.
مدیرعامل سازمان مدیریت و مهندسی شبکه حملونقل شهرداری تبریز همچنین از وقوع حدود ۷۰۰ تصادف در روز خبر داد و گفت: این آمار ضرورت توجه جدی به رفتار رانندگان و رعایت مقررات ترافیکی را نشان میدهد.
عبداللهپور تأکید کرد: کاهش حوادث رانندگی نیازمند توجه همزمان به رفتار کاربران، مدیریت ترافیک و اقدامات مرتبط با ایمنی معابر است.
ترافیک از نگاه مردم؛ تبریزیها چه میخواهند؟
رضا کریمی، راننده تاکسی در تبریز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ترافیک در بعضی مسیرهای تبریز بهخصوص صبحها و بعدازظهرها واقعاً زمان زیادی از راننده و مسافر میگیرد. گاهی یک مسیری که در شرایط عادی باید ۱۵ تا ۲۰ دقیقه طول بکشد، به دلیل شلوغی معابر بیش از دو برابر زمان میبرد. به نظرم بخشی از مشکل به زیاد شدن خودروهای شخصی برمیگردد. وقتی بیشتر خودروها تکسرنشین باشند، طبیعی است که خیابانها خیلی زود به ظرفیت خود برسند.
وی ادامه داد: اگر حملونقل عمومی توسعه پیدا کند و اتوبوس و مترو بتوانند با نظم و سرعت بیشتری مردم را جابهجا کنند، بخشی از شهروندان ترجیح میدهند خودروهایشان را وارد خیابان نکنند. از طرف دیگر، باید برای مسیرهای پرتردد و نقاطی که مراکز درمانی، تجاری یا اداری زیادی دارند، برنامهریزی دقیقتری انجام شود.
سعید مرادی، شهروند تبریزی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر افزود: ترافیک فقط چند دقیقه معطلی پشت چراغ قرمز نیست؛ وقتی هر روز مجبور باشیم زمان زیادی را در مسیر رفتوآمد تلف کنیم، روی کار، زندگی خانوادگی و حتی روحیه مردم اثر میگذارد. در بعضی ساعات، حرکت در مرکز شهر واقعاً دشوار میشود و پیدا کردن جای پارک هم خودش به یک مشکل جداگانه تبدیل شده است.
مرادی گفت: به نظر من نمیتوان برای حل ترافیک فقط خیابان و مسیر جدید ساخت، چون تعداد خودروها همزمان در حال افزایش است. اگر حملونقل عمومی با کیفیت، منظم و قابل اعتماد باشد، مردم راحتتر خودرو شخصی خود را کنار میگذارند. شهر باید برای زندگی مردم طراحی شود، نه اینکه بخش عمده فضای آن صرف عبور و توقف خودروها شود.
ترافیک تبریز؛ مسئلهای فراتر از خیابان و خودرو
آنچه از اظهارات مسئولان حوزه حملونقل تبریز و شهروندان برمیآید، این است که ترافیک این کلانشهر دیگر مسئلهای نیست که بتوان آن را صرفاً با ساخت خیابان، تعریض معابر یا افزایش ظرفیت عبور خودروها حل کرد. رشد تعداد خودروها، سهم بالای سفرهای تکسرنشین، ورود روزانه خودروهای برونشهری و تمرکز برخی کاربریهای مولد سفر، مجموعهای از عوامل بههمپیوسته را ایجاد کردهاند که نیازمند سیاستگذاری یکپارچه است.
از یک سو، مدیریت شهری با شبکه معابری مواجه است که ظرفیت طراحی اولیه آن با حجم فعلی خودروها فاصله قابل توجهی دارد و از سوی دیگر، افزایش سالانه خودروها نشان میدهد ادامه رویکرد خودرومحور میتواند فشار بیشتری بر زیرساختهای شهری وارد کند. در چنین شرایطی، توسعه حملونقل عمومی و استفاده از شیوههایی متناسب با ظرفیت و ساختار تبریز، از جمله تراموا و سایر مدهای حملونقل عمومی، میتواند بخشی از پاسخ به این چالش باشد.
در کنار توسعه زیرساختها، مدیریت تقاضای سفر نیز اهمیت ویژهای دارد. ساماندهی کاربریهای درمانی و آموزشی، الزام پروژههای بزرگ به انجام عارضهسنجی ترافیکی، پیشبینی پارکینگ و کنترل ورودی و خروجی مراکز پرتردد، اقداماتی هستند که میتوانند پیش از ایجاد گرههای ترافیکی، از شکلگیری آنها جلوگیری کنند.
از سوی دیگر، آمار تصادفات و تلفات رانندگی نشان میدهد مسئله ترافیک تنها به سرعت جابهجایی محدود نیست و مستقیماً با ایمنی شهروندان ارتباط دارد. بنابراین اصلاح رفتارهای ترافیکی، کنترل تخلفات و ارتقای ایمنی معابر باید همزمان با برنامههای عمرانی و حملونقلی دنبال شود.
اکنون نهایی شدن طرح جامع حملونقل تبریز میتواند فرصتی برای عبور از تصمیمهای مقطعی و حرکت به سمت یک نقشه راه بلندمدت باشد؛ نقشهای که در آن خیابان، حملونقل عمومی، کاربری زمین، محیطزیست و رفتار شهروندان اجزای یک سیستم واحد دیده شوند.
تبریز برای حل مسئله ترافیک بیش از آنکه به خیابانهای بیشتر نیاز داشته باشد، به تصمیمهای دقیقتر، حملونقل عمومی کارآمدتر و تغییر نگاه از جابهجایی خودرو به جابهجایی انسان نیاز دارد؛ مسیری که میتواند کیفیت زندگی در این شهر تاریخی را برای سالهای آینده تحت تأثیر قرار دهد.
نظر شما